تبلیغات
به وبلاگ اقتصاددان خوش آمدید(پژوهشگر حوزه های اقتصاد و مدیریت و رفاه و تامین اجتماعی و فضای کسب وکار )

پیچک

به وبلاگ اقتصاددان خوش آمدید(پژوهشگر حوزه های اقتصاد و مدیریت و رفاه و تامین اجتماعی و فضای کسب وکار )
ارائه دیدگاههای اقتصادی- مدیریتی- کارآفرینی -پژوهشهای کاربردی (مشاوره در حوزه های مدیریت و اقتصاد ) توسط نویسنده وبلاگ حسن سالک 
قالب وبلاگ
نویسندگان
لینکها

قالب میهن بلاگ تقویم جلالی

ابر برچسب ها

آثار متقابل تحولات اقتصادی ، اجتماعی كشور و سازمان تأمین اجتماعی - نویسنده : حسن سالک - سال 1381

چکیده:

در این مقاله سعی شده ، تحولات اقتصادی ، اجتماعی كه به سازمان تأمین اجتماعی تاثیر گذارد بوده معرفی و بالعكس تاثیری كه سازمان تأمین اجتماعی بر تحولات اقتصادی ، اجتماعی می گذارد معرفی گردد .

در گام نخست اصطلاح تأمین اجتماعی تعریف و سپس تاریخچه مختصری از شكل گیری تأمین اجتماعی در ایران شرح داده شود . در گام بعدی به طرح مساله پرداخته شده كه آیا عملكرد سازمان تأمین اجتماعی از شرایط اقتصادی ، اجتماعی كشور تاثیر می پذیرد یا خیر ؟

و بالعكس تأمین اجتماعی چه تاثیری بر شرایط اقتصادی ، اجتماعی كشور می تواند داشته باشد ؟‌در گام سوم ،‌اهداف طرح مورد بررسی قرار گرفته و متغیرهای كلان اقتصادی از جمله جمعیت و اشتغال ، مراكز تصمیم گیری ، سرمایه گذاری ، بدهیهای دولت به تأمین اجتماعی ، مصوبات مجلس شورای اسلامی ، بودجه دولت ، تورم ، سطح دستمزدها در اقتصاد ،‌تولید ناخالص داخلی ، تشكیل سرمایه ناخالص و تاثیری كه بر تأمین اجتماعی كشور دارند بررسی شده اند و سپس نقشی كه تأمین اجتماعی می تواند به تحولات اقتصادی ، اجتماعی داشته باشد از جمله جلوگیری از زایش فقر ، توزیع عادلانه در آمدها ، افزایش تقاضا و جمعیت مورد بررسی قرار گرفته است و در اخر چند نتیجه گری و ارائه پیشنهاد آورده شده است. 

مقدمه :

در مجموعه تئوریهای توسعه در شاخه اجتماعی آن . پدیده ای بنام تأمین اجتماعی وجود دارد . تأمین اجتماعی حمایتی در قبال پریشانیهای اجتماعی و اقتصادی ناشی از كاهش شدید در آمد افراد به دلیلی چون بیماری ، حـــوادث ، بیكاری ، از كار افتادگی ، سالمندی ، فوت و مانند اینها است . این موضوع در اصل 29 قانون اساسی آمده و دولت را مكلفكرده است كه یك سازمان مسئول ، آحاد مردم را زیر پوشش و چتر حمایتی خود قرار بدهد تا كرامت انسانی و هویت ملی افراد جامعه حفظ شود . دولتها مكلف و موظف اند كه در راستای تامین منافع ملی در تأمین اجتماعی را شكل بدهند و بنابراین نظام تأمین اجتماعی در هر كشور یكی از بارز ترین و شاخص ترین ابراز حــــــاكمیت دولت ها جهت فراهــــــــم ساختن عدالت اجتماعی و اقتصادی و توزیـــــع عادلانه درآمد و ثروت و ایجاد امنیت و رفــــــاه در سطح جامعه محسوب می گردد .

حال نظام تأمین اجتماعی و بالاخص سازمان تأمین اجتماعی چقدر تحت تاثیر اوضاع و شرایط اقتصادی اجتماعی كشور است و از طرفی چه نقشی در تحولات اقتصادی اجتماعی آن دارد . در این مقاله تلاش شده است كه ابتدا تاثیر تحولات اقتصادی ، اجتماعی بر سازمان تأمین اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد و سپس نقشی كه سازمان تأمین اجتماعی می تواند بر تحولات ، اقتصادی اجتماعی داشته باشد مرور خواهیم كرد . با توجه به تاثیر متقابل تحولات اقتصادی اجتماعی سازمان تأمین اجتماعی می تواند گفت كه توسعه یافتگی و تأمین اجتماعی هر دو در یك چرخـــــة فزایندگی قرار دارند و بررسی هر یك بدون دیگری مفید فایده نخواهد بود .

نظام تأمین اجتماعی در ایران و سیر تحول سازمان تأمین اجتماعی

اصطلاح تامین اجتماعی(1) برای اولین بار در سال 1932 میلادی در طرح نیودیل (2) مطرح شده طی آن تدابیر گوناگونی برای احیاء و تحریك بهبود و رونق اقتصاد ملی و تأمین اجتماعی ( رفع نگرانی از بیكاری مستقیم و بازنشستگی سالمندان ) به دنبال بحرانهای اقتصادی سال 1930 میلادی در ایالات متحده آمریكا در جهت رفاه عادی مردم ابداع گردید (3 ) .


1 – Social sewrity

2 – New deal

3 بهــــرام پناهی اصـــول و مبانی نظام تـــــأمین اجتماعی ، چاپ اول ( تهران ، مؤسســـــه عالی پژوهش تأمین اجتماعی / 1376 ) .

تعریف تأمین اجتماعی – سیر ویلیام بوریج (1 ) از نظریه پردازان تأمین اجتماعی معتقد است : « اصطلاح تأمین اجتماعی بیانگر تامین در آمد است كه به هنگام قطع درآمد به عللی از قبیل بیكاری ، بیماری یا حادثه ، جایگزین آن می شود و همچنین در آمد برای كسانی كه به علت پیری بازنشسته شده اند و نیز آنهایی كه  به سبب مرگ شخص دیگری از حمایت محروم مانده اند و تامین مخارج استثنایی از قبیل هزینه هایی كه به مناسبت تولد ،‌ازدواج یا مرگ پیش می آید ،‌اصولاً تأمین اجتماعی یعنی تامین حداقل درآمد (2 ) .

تاریخچه تأمین اجتماعی در ایران ، با اینكه صنایع جدید و ماشینی شدن در دوران میرزا تقی امیر كبیر به ایران اما تا سال 1309 هیچگونه اقدامی در حمایت از كارگران نشده دراین سال برای اولین بار مقرراتی ( به صورت تصویب نامه هیات دولت ) از زمینه  بیمه های اجتماعی وضع شد .

احداث شبكه راه آهن در ایران به روند تمركز كارگران و ‌بروز سوانح و پیش آمدهای مختلف ؤ دولت وقت را بر آن داشت تا در آخرین روز سال 1309 طرح تشكیل « صندوق احتیاط كارگران طرق و شوارع » را تصویب كند . هدف این صنــــدوق ارائه خدمات به كارگرانی بــــــود كه در راههای كار می كردند . در سال 1311 برای جبران خسارات مالی و جانــــــی سایر كارگران ساختمـــــانی


1 – W . Beveridge

2 ) محمد حسین فاتحی ، تازه های اقتصاد ، شماره 71 ، تیرماه 77 ، صفحه 42

و بنگاههای صنعتی ، مبلغی به عنوان خســــارت در نظر گرفته شد كه در صورت فوت به وراث آنان می رسید .

در سال 1314 اداره مستقلی به نام « اداره كل صناعت و معادن » تشكیل شد . این اداره در مرداد 1315 نظامنامه كارخانجات و موسسات صنعتی را درباره شرایط كار به وظایف كارگر و كارفر به ایمنی و بهداشت كارگاهها و پرداخت پاداش به كارگران در موارد ، آسیب دیدگی و فوت ناشی از كار ، به تصویب هیئت دولت رساند ، در واقع مقررات « صندوق احتیاط ادارات طرق » به كارگران كارخانجات مشمول نظامنامه تعمیم یافت .

از آبان 1322 تا دیماه 1352 تغییراتی در خصوص قانون بیمه كارگران انجام شد و نهایتاً تیر ماه 1354 ، قانون تأمین اجتماعی به تصویب رسید و جایگزین قانون بیمه های اجتماعی شد . با تصویب این قانون ، سازمان تأمین اجتماعی زیر نظر وزارت رفاه   قرار گرفت . در تیرماه 1355 قانون تشكیل وزارت بهداری و بهزیستی از تصویب در مجلس گذشت بر طبق این قانون ، وزارت بهداری و وزارت رفاه در هم ادغام شد و به منظور تمركز وجوه صندوقی بنام « صندوق تأمین اجتماعی » تاسیس شد .

در تاریخ 28 / 4 / 1358 به موجب اصلاحیه ای كه به تصویب شورای انقلاب اسلامی رسید صندوق تأمین اجتماعی مجدداً به سازمان تأمین اجتماعی تغییر نام داد و شعب سازمان كه زیر نظر نواحی بهداری و بهزیستی انجام وظیفه می كردند در سازمان ادغام شدند و تحت مدیریت مناطق سیزده گانه تأمین اجتماعی و نهایتاً سازمان مركزی به كار خود ادامه دادند (1)‌  .

طرح مسأله :

تحولات اقتصادی اجتماعی و سازمان تأمین اجتماعی

عملكرد سازمان تأمین اجتماعی مستقیما از شرایط جامعه تاثیر می پذیرد و سازمان تأمین اجتماعی به عنوان زیر مجموعه ای از نظام اقتصادی كشور دقیقاً همان مشكلاتی را دارد كه كل نظام اقتصادی ما از آن در رنج است ( 2 )‌  .

آیا متغیرهای كلان اقتصادی مانند درآمد دولت ، تولید ناخالص داخلی، تعهدات خارجی كشور ، سطح عمومی قیمتها و نرخ ارز ، ‌سطح اشتغال نرخ بكارگیری از ظرفیتها ، میزان سرمایه گذاری های جدید ، شاخص های جمعیتی و توسعه انسانی و . . . تاثیر مستقیم بر عملكرد سازمان تأمین اجتماعی می گذارند و آیا روند مطلوب ایــــن متغیرها نشــــــانة ارتقاء سطح رفاه اجتمــــاعی و بهبود شرایط زندگی آحاد مردم است .

و آیا سازمان تأمین اجتماعی در تامین امنیت جامعه ، با توزیع درآمد و رفع فقر به ارتقاء سلامت جامعه ، ارتقائ بهره وری و افزایش تولید و برقراری عدالت اجتماعی می تواند نقشی ایفا نماید ؟


1 ) ناهید اعتضاد پور ، فهیمه رجبی راد ، تأمین اجتماعی در ایران ،‌تهران ، موسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی ص 1

2 ) اقتصاد ایران ، شماره 31 ،‌شهریور 80 ص 12

هدف :

با توجه به اینكه متغیرهای اقتصادی اجتماعی تاثیر گذار بر سازمان تأمین اجتماعی بسیار زیاد می باشند و متقابلاً سازمان تامین جتماعی نیز جهت تحقق رفاه اجتماعی و نهایتاً عدالت اجتماعی بر متغیرهای زیادی تاثیر می گذارد لذا اهداف متعددی برای ما قابل بررسی است و با توجه به ارتباط دو سویه تحولات اقتصادی اجتماعی و سازمان تأمین اجتماعی ، ابتدا به بررسی متغیرهای كلان اقتصادی اجتماعی از جمله جمعیت و اشتغال مراكز تصمیم گیری مالی و قانونی دولتی و تشكیلات اقتصادی كشور ، سرمایه گذاری ، بدهیهای دولت به تأمین اجتماعی ، مصوبات و لوایحی كه توسط مجلس شورای اسلامی و هیات دولت و بودجه دولت ، تورم و سطح دستمزدها در اقتصاد ، رشد تولید ناخالص داخلی ، تشكیل سرمایه ناخالص و . . . و تاثیر آن بر سازمان تأمین اجتماعی می پردازیم .

و سپس تأمین اجتماعی و تاثیر آن بر متغیرهایی از جمله توزیع درآمد ، افزایش جمعیت ، كاهش فقر ، ارتقاء سلامت جامعه ، ارتقائ بهره وری و تامین و برقراری عدالت اجتماعی را مورد بررسی قرار می دهیم .

الف :‌تاثیر متغیرهای كلان اقتصادی اجتماعی بر سازمان تأمین اجتماعی

1 ) جمعیت و اشتغال : تأمین اجتماعی از طریق افزایش جمعیت می تواند در روند رشد و توسعه اقتصادی تاثیر گذار باشد ، چرا كه اگر سه متغیر جمعیت ، تكنـــولوژی و سرمایه را عامل رشد بدانیم ،‌ آنگاه تأمین اجتماعی بصورت بالقوه می تواند دارای تاثیر مثبت در رشد و توسعه باشد و این ظرفیت و توانایی هنگامی به فعالیت می رسد كه ساز و كارهای اقتصادی به ظرفیت سازی و ایجاد شغل و در نهایت افزایش تولید در جامعه می باشد ( 1 )  .

ساختار جمعیت كشور از عوامل تاثیر گذار بر ساختار منابع مصارف محسوب می گردد . جوانی جمعیت ، نرخ شهر نشینی ، نرخ مشاركت و ساختار جنسی جمعیت و بعد خانوار از جمله متغیرهای بسیار مهم بر ساختار ، منابع و مصارف سازمان تأمین اجتماعی مصوب می شوند (2) .

2 ) تصمیم گیری های مالی و قانونی دولت و تشكیلات اقتصادی در سازمانها و موسسات دست اندركار بیمه ، به ویژه مشكلاتی همچون ملی شدن بانك رفاه كارگران كه سرمایه اولیه آن متعلق به بیمه شدگان مشمول تأمین اجتماعی و عدم تعلق سودی معادل نرخهای متداول در سایر سپرده ها به ذخایر سازمان تأمین اجتماعی (3 ) .

3 ) سرمایه گذاری ، كمبود زمینه های سرمایه گذاری مناسب بدلیل وضعیت اقتصادی كشور در نتیجه عدم استفاده از ذخایر و سرمایه های سازمان تأمین اجتماعی لذا بازار سهام می تواند یكی از نهادهای مهم بازار مالی از طریق ایجاد تسهیلات لازم به امور سرمایه گذاری را آسان نماید لذا عملكرد مناسب و موفقیت آمیز بازار مزبور در رونق اقتصادی كشور از اهمیت خاصی برخوردار است ( 4 ) .


1 ) محمد سید نورانی ، تأمین اجتماعی و توسعه اقتصادی ، ‌اداره كل آموزش ، بهمن 79

2 ) معــــاونت        اقتصادی و برنامه ریزی دفتر برنامه ریزی اقتصادی و اجتماعی ، گزارش اقتصادی و اجتماعی سازمان تأمین اجتماعی ، سال 1378

3 ) ناهید اعتضاد پور و فهیمه رجبی راد ،‌تأمین اجتماعی در ایران ، تهران ، موسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی ص 214

4 ) معاونت امور اقتصاد و برنامه ریزی ، دفتر برنامه ریزی اقتصادی و اجتماعی ، گزار ش اقتصادی و اجتماعی سازمان تأمین اجتماعی سال 1378                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         

شركت سرمایه گذاری تأمین اجتماعی در حال حاضر 12 درصد سهم تولیدناخالص داخلی ( GDP  ) دارامی باشدو سهم 12 درصدی در بازار بورس ، سهم 40 درصدی در صنایع دارویی ، سهمی معادل 44 درصد در بخش سیمان و 50 درصد در قسمت مواد اولیه تولید دارو . حدود 25 درصد سهم در صنایع لاستیك سازی ، سرمایه گذاری سازمان تأمین اجتماعی نقش مهمی در تصمیم سازی و اصلاح قوانین و مقررات و آئین نامه های مؤثر در صنایع كشور بر عهده دارد ( 1 ) .

از طرفی نرخ سرمایه گذاری در كشور پائین است كه آمار نشان می دهد كه حدود 60 درصد تولید ناخالص داخلی در اقتصاد ایران صرف ، مصرف شده و تنها و 15 درصد آن سرمایه گذاری می گردد این در حالی است كه در مقام مقایسه نرخ سرمایه گذاری در كشورهای شرق آسیا در حدود 30 درصد تولید ناخالص داخلی است و یكی از دلایل اصلی بالا بودن نرخ مصرف در اقتصاد ایران ، بوجود آمدن عادات مصرفی غیر متناسب با سطح تولید جامعه ، در اثر وجود درآمدهای سرشار نفتی در گذشته و نیز ارائه یارانه های مصرفی كه از محل آن در آمدها تامین شده است .

4) بدهیهای دولت – عدم باز پرداخت بدهیهای دولت به سازمان تأمین اجتماعی بابت (3 درصد حق بیمه ) از جمله متغیرهایی است كه روی منابع سازمان تأثیر گذار بوده است .

1 ) آتیه ،‌شماره 346 سال نهم دی ماه 1380 ص 3

5) مصوبات و لوایحی مجلس شورای اسلامی و هیئت دولت ، هركدام هزینه های سر سام آوری را برای سازمان ایجاد كرده ، و بحران پیش گرفتن مصارف بر منابع را تشدید می  كند ، طرحهایی همچون بازنشتگی پیش از موعد ، معافیت كارگاههای كمتر 5 نفر مشمول قانون كار و همچنین برخی از مصوبات دولت و شورای اقتصاد درباره افزایش قیمتها ، تعرفه ها ، دارو  و … می تواند مشكل اساسی پیش گرفتن مصارف بر منابع سازمان را عمیق تر و گسترده تر نماید . (1)

برای مثال طرح بازنشستگی پیش از موعد در سال 1370یك بار مالی 2800میلیاردریالی را به سازمان تأمین اجتماعی تحمیل كرد . (2)

6) بودجه دولت – از حیث تأثیر بودجه دولت بر منابع و مصارف سازمان این نكته قابـل توجه است كه به روند وصولی های سازمان و مخارج عمران دولت ارسال های گذشته حاكی از آن است كه هر دو آنها از روند مشابهی برخوردار بوده و ارتباط معنی دار و مستقیمی میان آنها وجود دارد بطوریكه با افزایش بودجه های عمرانی به وصولی های سازمان نیز افزایش می یابد .

هـــزینه های عمرانی كشور  تابعی از درامدهای نفتی بوده و باكاهش درآمدهای نفتی ، بودجه عمرانــــــی كاهش می یابد ( به دلیل پدیده چسبندگی ، بودجه جاری كشور همواره روند فزایندهای را طی می كند .) باكاهش منابع درآمدهای دولت با


1 ) ویژه نامه آتیه ، راهبردها و خط مشی های بودجه سال 1379 سازمان تامین اجتماعی شماره 235 ، مهرماه 1378

2 ) آتیه تامین اجتماعی ، رویارویی با دغدغه های امروز و امیدهای فردا ، شماره 276 ، 11 مرداد 1379 ص 15

كسری بودجه مواجه می گردد و با استقراض از بانك مركزی كسری بودجه را جبران می نماید این امر افزایش نقدینگی و به تبع آن افزایش قیمتها را در پی دارد.

افزایش قیمتها ، ارزش واقعی منابع سازمان را كاهش و مصارف سازمان را افزایش می دهد .(1)

7) تورم و سطح دستمزدها – جریانهای درآمد سازمان تأمین اجتماعی به شدت تحت تأثیر متغیرهایی  همچون سطح اشتغال و سطح دستمزدها در اقتصاد می باشد . سطح دستمزدها تحت تأثیر تورم معمولاً با یكسال تأخیر می یابد و به تبع آن وصولی های سازمان نیز افزایش می یابد . اما اثرات ناشی از افزایش قیمت برمصارف سازمان به مراتب از شدت بیشتری برخوردار است . تورم بر سه محور اصلی فعالیت های سازمان تأمین اجتماعی یعنی سرمایه گذاری ، بیمه و درمان تأثیر گذار است . از بعد  سرمایه گذاری نرخ بازدهی سرمایه را كاهش می دهد . و ارزش واقعی منــابع نقدی سازمان را به شدت كاهش می دهد . از بعد بیمه ای ، چـــــون به اندازه افزایش تورم ، میزان حداقل دستمزد افزایش نمی یابد ، وصولی های سازمان به اندازه تورم افزایش نمی یابد ضمن آنكه سازمان مكلف است . میزان مستمری ها را به اندازه تورم افزایش دهد و این امر تعهدات بیمه ای سازمان را افزایش می دهد . تعهدات كوتاه مدت نیز با افزایش حداقل دستمزد افزایش می یابد و این امر نیز موجب افزایش هزینه های سازمان می گردد .


1 ) معاونت امور اقتصادی و برنامه ریزی ، دفتر برنامه ریزی امور اقتصادی و اجتماعی ، گزارش اقتصادی و اجتماعی سازمان تامین اجتماعی سال 1378

افزایش تورم همچنین منجر به افزایش هزینه های درمانی می شود . بویژه آنكه درمان و بهداشت دارای بالاترین رشد قیمت در بین سایر گروههای اصلی  كالا و خدمات مصرفی است .

8 ) تولید ناخالص داخلی ، رشد اقتصادی بالاتر سبب افزایش درآمدهای بالقوه سازمان تامین اجتماعی می شود ، زیرا رونق تولید از یكسو مطالبات معوق سازمان را به سبب افزایش توان پرداخت به موقع حق بیمه توسط كارفرمایان كاهش داد . و از سویی دیگر به افزایش اشتغال به بهره وری نیروی كار و سرمایه می انجامد .

9 ) تشكیل سرمایه ناخالص ، در سرمایه گذاری علاوه بر اینكه مستقیماً باعث افزایش سرمایه گذاری می شود ، بصورت غیر مستقیم نیز سرمایه گذاری خصوصی را افزایش می دهد . سرمایه گذاری خصوصی  باعث ایجاد فرصتهای شغلی جدید می شود كه دارای اهمیت ویژه ای برای منابع سازمان است (1 )  .

10 ) دخالت دولت در اقتصاد ، دخالت دولت در اقتصاد باعث كاهش مشاركت بخش خصوصی در تا&

.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ


از پیامبر اكرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ روایت شده كه:
خداوند چون برای كسی نیكی بخواهد او را عالمی ژرف نگر در دین می سازد
شهید مرتضی آوینی:
پندار ما این است که ما مانده ایم و شهدا رفته اند، اما حقیقت آن است که زمان ما را با خود برده است و شهدا مانده اند ، آن روزها مانده و باد زمان ما را با خود برده است حقیقت همین است

شعر:

باید ای دل اندکی بهتر شویم

یا نه اصلا آدمی دیگر شویم

از همین امروز هنگام نماز

با خدا قدری صمیمی تر شویم



آخرین مطالب
لیست آخرین مطالب
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :